17. yüzyılda Haham
Sabetay Sevi liderliğinde Yahudilik’ten İslamiyet’e geçen Selanikli Dönmeler,
Osmanlı İmparatorluğu’nun son döneminde ve Türkiye Cumhuriyeti tarihi boyunca
merak uyandıran bir grup oldu.
Bazıları gerçekten Müslüman
oldu, bazıları olmadı, bazıları da Müslüman gibi göründüler.
Kendi İçerisinde de Yakubiler, Kapancılar ve Karakaş’lar olarak üçe
ayrılan dönmelerin merkezi Selanik idi.
1923 Nüfus Mübadelesi
sonrası İstanbul ve İzmir’e yerleşecekler, 1942 yılında uygulamaya konulan
Varlık Vergisi ile ekonomik olarak darbe alacaklardır.
Yazar Varlık Vergisini:
ekonomiyi son gayrimüslimlerden kurtararak bir Türk Burjuvazisi oluşturan,
ikinci Kurtuluş Savaşının zirvesi olarak nitelemiş.
Osmanlı zamanında, kendi
geleneklerini koruyan ve kapalı bir grup halinde yaşayan ve üst mevkilerde
görev alan dönmeler, Türkiye Cumhuriyeti kurulduktan sonra işleri ters gidecek
ve farklılıklarını sürdürmeleri zorlaşacaktı.
İnşa ettikleri modern
yapılar ve ilerici eğitim kurumları sayesinde Selanik’in önemli bir ticaret ve
finans merkezine dönüşmesine büyük katkıda bulundular.1908 Devrimi’nde de
belirleyici rol oynadılar.
Kapancı dönmesi olan
Dr.Nazım ve 1908’de 2.Adulhamit’e görevden alındığını tebliğ eden Mehmed Cavid Cumhuriyet
kurulduktan sonra Atatürk’e suikast suçundan idam edilecekti.
Yazar Dönmelerin soyundan
gelenlerle yaptığı görüşmelere ve tarihi belgelere dayandırdığı çalışmasında,
konuya ilişkin merak edilenleri anlatmış.
